زبان و ادبیات فارسی در دربار صفویه
بخشی از رساله دکتری آقای گودرزی
... در دوره صفویه بازار شعر و شاعری گرم و پر رونق بوده است.علارغم آنکه صاحب نظران معتقدند سطح اشار به قشرهای بازاری،اصناف و صاحبان حرفه ها تنزل یافته است.با این حال شکل گرفتن سبکی با نام هندی که بهتر است سبک صفویه نامیده بنامیم،نشان از گسترش روزافزون شعر و شاعری داشته است....
کتب شعری این دوره که در ایران گسترش یافته و ماندگار شده اند به طور کامل به زبان فارسی نگاشته شده اند که از آن جمله می توان به دیوان صائب تبریزی،کلیم کاشانی،محتشم کاشانی،حزین لاهیجی و... اشاره کرد.
سایر کتب علمی این دوره نیز به زبان فارسی نگارش یافته اند.آن دسته آثار که خاص مدارس دینی و علوم اسلامی نوشته شده اند به زبان عربی است و آنچه برای استفاده قشرهای ملت اعم از دینی و غیر آن قلمی گردیده به زبان فارسی نگارش یافته است...
بیشتر خاندان صفویه دارای طبع شعر بوده اند.چنانکه شاه اسماعیل اول خود شاعری توانا بوده و به زبان فارسی و ترکی شعر می گفته و خطایی تخلص داشته است.فخر هروی ،سام میرزا فرزند شاه اسماعیل،اسکندربیگ منشی و دیگر نویسندگان دوره صفویه شعر شاه اسماعیل را ستوده اند.از آن جمله برخی ابیات از مخمس شاه اسماعیل در استقبال و تضمین غزل معروف حافظ که نشان از تسلط او به زبان فارسی و قدرت طبع شاعری اوست در زیر می آید:
تو آن گلی که خراب تو گلعذارانند
اسیر بند کمند تو شهسوارانند
به بند دانه و دامت چو من هزارانند
غلام نرگس تو تاجدارانند
خراب باده لعل تو هوشیارانند
تو با کرشمه و ناز و گدا به عجز و نیاز
کنون که صاحب حسنی به حسن خویش بناز
ترا رقیب و مرا شد سرشک محرم راز
ترا صبا و مرا آب دیده شد غماز
وگرنه عاشق و معشوق رازدارانند
رسید موسم گل،عیش و کامرانی کن
گذشت عمر گرانی مکن روانی کن
خلاف زاهد مکار تا توانی کن
درآ به میکده و چهره ارغوانی کن
مرو به صومعه کآنجا سیاهکارانند
سپاه خال و خطت می کنند غارت دین
نشسته ابرو چشمت ز گوشه ها به کمین
کشیده صف ز ختا تا به روم لشگر چین
گذر نما چو صبا بر بنفشه زار و بین
که از تطاول رویت چه سوگوارانند
چو افتاب رخت نیست ماه در خاور
نهاده پیش قدت سرو سرکشی از سر
ندیده دیده چو روی تو ای پری پیکر
به زیر زلف دو تا چون نگه کنی بنگر
که از یمین و یسارت چه بی قرارانند
ببین که مردم چشمت چو آهوی صیاد
ز خال دانه ز زنجیر زلف دام نهاد
ز خال و دانه خطایی چنین به دام افتاد
خلاص حافظ از آن زلف تابدار مباد
که بستگان کمند تو رستگارانند
تضمین شعر حافظ به گواه شاعران امری دشوار است که هر شاعری را یاری هماوردی با آن نیست.با این حال مخمس بالا نشان از نزدیکی شهر شاه اسماعیل به سطح شعر حافظ دارد و از سوی بزرگان ادب فارسی با عبارت " به غایت شاعرانه و در کمال توانایی " توصیف شده است...
شهادت بانوی دو عالم حضرت زهرا سلام الله علیه (به روایت اهل سنت) بر شما تسلیت باد.
نگاهی به رساله دکتری آقای گودرزی،با عنوان :
بررسی جامعه شناختی سیر تکوینی هویت ملی در ایران
با تاکید بر دوره صفویه
بخش دوم:
چکیده:
این پژوهش نظری در پی طرح ضرورت هایی چند برای تبیین منشا هویت ملی در ایران با سه هدف طراحی و اجرا شده است.نخست آنکه سیر تکوینی هویت ملی در ایران از چه دوره ای آغاز شده است.آیا دوره صفویه را می توان پایه گذار هویت ملی در ایران دوره اسلامی نامید؟به عبارت دیگر آیا مردم ایران در دوره تاریخی موسوم به صفویه از عناصر و مولفه های هویت ملی برخوردار بوده و نسبت به آنها آگاهی جمعی و تعلق خاطر داشته اند؟هدف دیگر این پژوهش که در صورت تایید آزمون هدف اول قابل پیگیری است،تعیین مولفه های خاص هویت ملی در ایران عهد صفوی است.
هدف سوم تعریف شده در این پژوهش بررسی شرایط و اقتضاعات خاص دوره صفویه است که به عنوان یک دوره پایه برای شکل گیری و تکوین هویت ملی محسوب شده است.پیرامون شکل گیری و منشا ملت و هویت ملی چهار دیدگاه یا پارادایم نظری وجود دارد،دیدگاه ازلی انگاری،جاوید انگاری،مدرنیسم و نمادپردازی قومی.این چهار دیدگاه هر یک مشتمل بر تئوری های مختلف مورد توجه دانشمندان علوم اجتماعی بوده اند.
چنان که پیداست به جز دیدگاه مدرنیستی منشا ملت و هویت ملی ، سه دیدگاه دیگر امکان وجود ملت ها را در دوره پیش از مدرنیته میسر می داند.در این میان هرسه دیدگاه با طرح موضوع ملت ایران به شکل تصریح و اشاره، ایران دروه باستان بویژه دوره ساسانیان را در قالب یکی از ملت های تاریخی معرفی می کند.درباره زمان بازآفرینی هویت ملی در ایران هم سه باور شکل گرفته است.
عده ای بر آین باورند که دوره صفویه معاصر با عصر رنسانس در اروپا منشا ملت سازی نوین در ایران است.عده بیشتری آغاز شکل گیری ملت و هویت ملی در ایران را انقلاب مشروطه و شروع نوسازی سیاسی در ایران آن عهد می دانند.گروهی دیگر آغاز شکل گیری ملت و هویت ملی را مقارن مشروطه و مرحله عملیاتی آن را در دوره پهلوی اول می دانند.درباره هویت ملی و سه باور عمومی شکل گرفته پیرامون شکل گیری هویت ملی در ایران،سه دوره تاریخی متمایز قابل طرح است.دوره نخست که در زمره دوره باستان ایران و مقارن امپراتوری ساسانی است.ایران در زمره ملت های تاریخی و برخوردار از "هویت ملی" خاص خود بوده است.دوره اسلامی تاریخ ایران به دو بخش تقسیم می شود.بخش نخست این دوره از قرن اول هجری تا پایان قرن نهم هجری قمری،که در ان ایران فاقد مات و هویت ملی بوده است.در این بخش از تاریخ دوره اسلامی،ایرانیان دارای "هویت قومی" خاص خود بوده اند.بخش دوم دوره اسلامی تاریخ ایران از برآمدن صفویان و با انقلاب صفویه اغاز می شود.براساس چارچوب نظری ارائه شده برای تبیین منشا هویت ملی در ایران،این دوره با ویژگی ها و شرایط خاص خود دوره بازآفرینی "هویت ملی" در ایران بوده است.
در این پژوهش از سه روش تاریخی،مطالعه میدانی و تحلیل محتوا استفاده شده است و با استفاده از ابزار و تکنیک های خاص هر یک از این روش های سه گانه میزان اگاهی جمعی و تعلق خاطر مردم ایران عهد صفوی نسبت به هر یک از عناصر هویت ملی،از خلال آثار و منابع مکتوب دست اول آن دوره مورد سنجش قرار گرفته است.نتایج به دست امده نشان می دهد در دوره صفویه عناصر هویت ملی در ایران بازآفرینی شده و ملت ایران مبتنی بر شرایط خاص این دوره به عنوان یک ملت تاریخی از هویت ملی خاص خود برخوردار گشته است.
نگاهی به رساله دکتری آقای گودرزی،با عنوان :
بررسی جامعه شناختی سیر تکوینی هویت ملی در ایران
با تاکید بر دوره صفویه
بخش نخست (1)
استاد راهنما: دکتر سیف الله سیف الهی
استاد مشاور: دکتر باقر ساروخانی
نگارنده و محقق:دکتر حسین گودرزی
دکتر حسین گودرزی در این تحقیق به بررسی جامعه شناختی سیر تکوینی هویت ملی در ایران پرداخته اند که در این بین،بیشترین تاکید بر دروه صفویه بوده است.این رساله شامل دو بخش و دوازده فصل به همراه فهرست جداول مربوطه می باشد. بخش نخست شامل طرح تحقیق ،که از فصل های : 1- توجیه علمی و اجتماعی موضوع تحقیق 2- مبانی و چارچوب نظری 3- مبانی روش شناختی موضوع تحقیق تشکیل شده است.
بخش دوم شامل : هویت ملی از برافتادن ساسانیان تا برآمدن صفویان،و شامل 9 فصل،به ترتیب زیر می باشد:
فصل اول: هویت ملی از برافتادن ساسانیان تا برآمدن صفویان،و شامل 9 فصل،به ترتیب زیر می باشد:
فصل دوم: خاندان شیخ صفی(مشایخ و پادشاهان)
فصل سوم: بازآفرینی مفهوم ایران در دوره صفویه به عنوان رکن هویت ملی
فصل چهارم: نهاد حکومت صفویه رکن هویت ملی
فصل پنجم: نقش مذهب شیعه در تکوین هویت ملی در ایران دوره صفویه
فصل ششم: زبان فارسی رکن هویت ملی در دوره صفویه
فصل هفتم: فرهنگ عمومی مشترک رکن هویت ملی در دوره صفویه
فصل هشتم: نهاد اقتصاد و رابطه آن با هویت ملی در دوره صفویه
فصل نهم: نتیجه گیری و پیشنهادات
________________________ پاورقی
1- در روزهای آینده،بیشتر به بررسی بخش ها و فصل های این تحقیق خواهیم پرداخت.و در صورت امکان،بخش جداگانه ای در آرشیو موضوعی وبلاگ،جهت دسترسی و آشنایی علاقه مندان دایر خواهد شد.
